Masz problem z odzyskaniem zaległych należności? Zleć to nam! [czytaj więcej...]

Artykuły

Wywiad gospodarczy a szpiegostwo gospodarcze

Zdobywanie, przetwarzanie i wymiana informacji od zawsze towarzyszyły działalności człowieka.

Należy jednak zauważyć, iż informacja stała się obecnie towarem - często strategicznym, który jest przedmiotem pożądania, zdobywania i obracania nim w coraz to bardziej globalnym wymiarze. Towar ten podlega prawu popytu i podaży, regułom kształtowania cen oraz wszystkim innym prawom ekonomicznym, i zasadom konkurencji rynkowej.

Sukces w wyścigu konkurencyjnym odnoszą firmy inteligentne, otwarte na szybkie wprowadzenie nowatorskich rozwiązań, a zawdzięczają to dzięki zasobowi informacji i wiedzy. Informacja została przekształcona w narzędzie do rywalizacji i walki, nabierając totalnego charakteru praktycznie w każdej dziedzinie. W walce tej zarówno informacja, jak dezinformacja i manipulacja są nie tylko bronią, ale też narzędziem ataku.

Pojęcia wywiadu i szpiegostwa gospodarczego, choć używane zamiennie nie mają tej samej pojemności semantycznej. Przez wywiad gospodarczy należy rozumieć działania zmierzające do uzyskania informacji o innych podmiotach gospodarczych, a pozyskanie tych informacji realizowane jest metodami dopuszczalnymi przez normy prawne oraz zgodnie z zasadami etyki.

W przypadku szpiegostwa gospodarczego mamy do czynienia z działaniami zmierzającymi do osiągnięcia tego samego celu, jednakże przy użyciu prawnie niedozwolonych środków, np. poprzez przechwytywanie korespondencji (w tym elektronicznej), kradzieży dokumentacji, przekupienie pracowników, zatrudnianie własnych agentów jako pracowników, podsłuchu, inwigilacji.

Termin „wywiad gospodarczy” pojawił się w teorii i praktyce zarządzania stosunkowo niedawno, gdyż rozwinął się na początku lat 80 XX wieku w Stanach Zjednoczonych. Celem jego jest uzyskanie informacji o konkurencyjnych produktach, często o nowych produktach, efektywności działania konkurencyjnego przedsiębiorstwa i wiedzy na temat sposobu działania na rynku danego przedsiębiorstwa.

Zanim rozpocznie się działania wywiadowcze, należy najpierw określić jakie dane potrzebne są firmie. Praktyka dowodzi, że niektórzy szefowie przedsiębiorstw działając w przekonaniu, że informacje dają władzę, dążą do uzyskania jak największej ich ilości – co często w konsekwencji prowadzi do niemożności efektywnej analizy zebranych danych i rodzi niepotrzebne również koszty.

Kiedy już ustalono katalog wymaganych informacji, kolejnym etapem jest wybór źródeł, od których można je uzyskać, a następnie metoda dotarcia. Można w tym celu zwrócić się do osób z zewnątrz przedsiębiorstwa (wywiadownie gospodarcze) lub – jak często dowodzi praktyka, wykorzystać kontakty osobiste pracowników przedsiębiorstwa, także o charakterze nieformalnym.

Informacje wywiadowcze można podzielić na formalne i nieformalne. Źródłem Informacji formalnych są informacje ogólno dostępne np. prasa, książki, banki danych, wyniki badań, raporty, wnioski patentowe, ogólnie dostępne rejestry, Internet. Te ostatnie są szczególnie wartościowe ze względu na zawarte informacje w opisach patentowych, gdyż dają szeroki zakres danych o konkretnych rozwiązaniach technicznych, a to pozwala już w pewnym zakresie oszacować zmianę potencjału produkcyjnego, kosztów i efektywności w działalności konkurencji. Nie można też pominąć aspektu, iż dane patentowe pozwalają przewidywać kierunki działalności konkurencji, wskazują pośrednio na obszary ich zainteresowań i ewentualne nowe zagrożenia.

Bardzo cennym źródłem informacji mogą okazać się artykuły i publikacje młodych pracowników naukowych związanych z konkurencyjną firmą, gdyż cechuje ich skłonność do eksponowania swoich osiągnięć naukowych, co nie zawsze jest zgodne z interesem ich pracodawcy.

Z pewnością informacje wywiadowcze ze źródeł formalnych są jak najbardziej cenne, jednakże o wiele bardziej przywiązuje się wagę do informacji nieformalnych, gdyż ukazują nam pełne spektrum działalności konkurencji. Do takich źródeł informacji nieformalnych możemy zaliczyć samą konkurencję, podmioty z nią współpracujące, zwłaszcza dostawcy i podwykonawcy, którzy osobiście są zainteresowani wiedzą o firmie z którą współpracują.

Bogatym i pożądanym źródłem informacji są stażyści, studenci odbywający praktyki u przedsiębiorcy, a do ich pozyskiwania wykorzystuje się procedury rekrutacyjni nowych pracowników, poprzez wyszukiwania osób, które wcześniej pracowały dla firm konkurencyjnych. Rozmowa kwalifikacyjna ma charakter pozorny, gdyż celem wyszkolonych „wywiadowców” jest pozyskanie od nich informacji o poprzednim miejscu pracy, a metodą jest tu szeroki zakres pytań, jak np. o posiadane umiejętności pracy z nowoczesnym sprzętem, osiągnięcia zawodowe itp.

Istnieją oczywiście metody agresywnego uzyskiwania informacji, ale te często mają już znamiona szpiegostwa gospodarczego i polegają na podkupywaniu lub korumpowaniu pracowników firm konkurencyjnych. Oczywiście im większa firma i lepiej zabezpieczona, tym tzw. „kret” jest droższy w pozyskaniu. Cena zależy też od wartości informacji i ryzyka, jakie trzeba ponieść, by ją zdobyć.

Należy zaznaczyć, iż decydującym etapem w wywiadzie jak i szpiegostwie gospodarczym jest dokonanie analizy już zdobytych danych w postaci raportu. W wyniku co raz to większej aktywności wywiadowczej, przedsiębiorstwa zmuszone są do planowych działań opartych na wnikliwej analizie skali oraz potencjalnych kierunków zagrożeń w celu ochrony swoich informacji strategicznych. Z pewnością należy ustalić, które dane mają dla przedsiębiorstwa znaczenie strategiczne i tylko na nich tylko się skoncentrować.

Konkludując, nawet najbardziej wyszukana technologia nie zapewni firmie całkowitego bezpieczeństwa, a czynnik ludzki jest w tym przypadku najsłabszym ogniwem w ochronie tajemnic przedsiębiorstwa.

Odnosząc się natomiast do szpiegostwa, można je uznać za drugi najstarszy zawód świata, tym samym niezbyt pochlebnie odnosząc się do kwalifikacji moralnych szpiegów. Przez epoki i stulecia szpiegostwo było uważane za zajęcie nie przynoszące chwały, ale będące nieodzownym elementem w dzierżeniu władzy.

W polskim ustawodawstwie zakaz wykorzystywania określonego typu informacji zawiera w szczególności art. 11 ust. 1 ustawy z 16 kwietnia 1993 r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji, który to zakaz wykorzystywania do „cudzych informacji stanowiących tajemnice przedsiębiorstwa” rozciąga także na osoby, które świadczyły pracę na podstawie stosunku pracy lub innego stosunku prawnego przez okres trzech lat od jego ustania.

Uzyskanie określonych wiadomości na drodze bezprawnej (np. poprzez kradzież planów czy projektów) ujawnienia tajemnicy przedsiębiorstwa, dokonane nawet po upływie okresu trzyletniego będzie stanowiło czyn bezprawny i w takiej sytuacji może wejść w grę odpowiedzialność z art. 23 ust. 2 przedmiotowej ustawy. Czynność sprawcza przestępstwa określonego w art. 23 ust. 1 ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji - polegać może na ujawnieniu informacji innej osobie lub wykorzystaniu jej we własnej działalności gospodarczej.

Ujawnienie polegać może na przekazaniu informacji w formie ustnej, pisemnej, szkicu, rysunku, czy też zapisu elektronicznego lub w jakikolwiek inny sposób umożliwiający adresatowi zapoznanie się z nią. Nie jest koniecznym, by adresat czy też adresaci wykorzystali tę informację w działalności gospodarczej, gdyż może ona zostać wykorzystana w inny sposób, powodujący powstanie poważnej szkody u przedsiębiorcy.

Zgodnie z art. 11 ust. 4 niniejszej ustawy, przez tajemnicę przedsiębiorstwa rozumie się nieujawnione do wiadomości publicznej informacje techniczne, technologiczne, organizacyjne przedsiębiorstwa lub inne informacje posiadające wartość gospodarczą, co do których przedsiębiorca podjął niezbędne działania w celu zachowania ich poufności.

Ustawodawca nie bez przyczyny użył w przytoczonym przepisie pojęcia „niezbędnych”, ponieważ wskazał, że nie chodzi o jakiekolwiek działania przedsiębiorcy, ale o takie, które dają gwarancje nie uzyskania tajemnicy przez osoby nieuprawnione, a w związku z tym przedsiębiorca ma obowiązek podjąć działania, które zgodnie z wiedzą i doświadczeniem zapewnią ochronę informacji przed rozpowszechnianiem czy ujawnieniem. Musi zatem doprowadzić do tego, aby osoba postronna nie mogła dotrzeć do tych informacji bez podjęcia w tym kierunku szczególnych starań.

Ważnym zaznaczenia jest fakt, iż tajemnica przedsiębiorstwa zaczyna funkcjonować z chwilą jej ustanowienia przez przedsiębiorcę. W sytuacji gdy przedsiębiorca nie podejmuje żadnych działań w celu ochrony swoich informacji, to uznać należy, iż godzi się na ich powszechną dostępność, a to oznacza przejście informacji do domeny publicznej i utratę statusu tajemnicy. Koniecznym jest więc zaznaczenia roli wywiadu gospodarczego jako legalnej formy pozyskiwania informacji na temat konkurencji.

Nieodzownym w niniejszego artykule staje się również przytoczenie m.in. glosy do wyroku SN z dnia 3 października 2000 r., I CKN 304/00, która wskazuje, że obowiązek zachowania tajemnicy przedsiębiorstwa nie może być dorozumiany, przedsiębiorca lub osoba przez niego upoważniona powinna uprzedzić o tym oraz przyjąć od pracownika odpowiednie zobowiązanie.”

Przykładów szpiegostwa można podać wiele, ale godnym przytoczenia jest głośna sprawa szpiegostwa w wyścigach Formuły 1 - McLaren był w posiadaniu tajnej dokumentacji technicznej Ferrari i używał jej do własnych celów. Zdobycie tych tajnych dokumentacji odbyło się poprzez przekupienie pracownika konkurencji. Przykład ten obrazuje nam słabość czynnika ludzkiego, jako najsłabszego ogniwa w ochronie informacji przedsiębiorstwa.

Reasumując, w związku z coraz to większą rolą informacji w dobie technologicznego rozwoju naszego społeczeństwa, zjawisko wywiadu bądź szpiegostwa będzie przybierać na sile. Kwestią sporną pozostanie metoda w pozyskiwaniu informacji i tylko aktywność ustawodawcy w dostosowywaniu prawa do aktualnych warunków, oraz fachowego przygotowania organów ścigania winno zapobiegać nadużyciom w tej sferze.

Data: 2009-01-06 | Data aktualizacji: 2009-07-29 | Liczba wyświetleń: 288

Pokrewne strony

30 procent producentów jest w bardzo złej kondycji finansowej

Bandażowanie rzeczywistości

Czemu jest gorzej, choć mówi się, że jest dobrze?

Czy przez kryzys przybyło dłużników

Czym jest Biuro Informacji Gospodarczej?

Dziewięć najważniejszych błędów, które zachęcają Twoich klientów do unikania płatności.

Inwestycje.pl: Złoty w tarapatach

Kowalski nie czuje końca kryzysu

Kryzys zaufania a kryzys w gospodarce

Małe firmy w dużym dołku

Mieszkańcy „zielonej wyspy” toną w długach

Monitoring płatności w pigułce

Na fali światowego kryzysu

Najstarszy dłużnik ma 100 lat

Nowe rozwiązania w odzyskiwaniu należności

Odzyskiwanie należności przestaje być dla firmy tematem tabu

Polacy mają 108 mld zł długów!

Polscy pionierzy e-biznesu

Proces windykacji

Profesjonalizm w zarządzaniu należnościami

Rośnie znaczenie rozwiązań kompleksowych

W rejestrze dominują drobni dłużnicy

Widmo kryzysu bywa najlepszym windykatorem

Windykacja w dobie kryzysu finansowego.

Windykacja w sektorze MSP okiem praktyka

Wpisane w działalność

Zapotrzebowanie na windykację

Zmiany w zastawie rejestrowym