Masz problem z odzyskaniem zaległych należności? Zleć to nam! [czytaj więcej...]

Porady

Kara umowna, czyli jak zdyscyplinować kontrahenta

Nieprzemyślane wpisywanie kar umownych do umowy może się stać dla nas pułapką.

Nieprzemyślane wpisywanie kar umownych do umowy może się stać dla nas pułapką.

Kara umowna jest klauzulą, którą możemy zapisać w umowie. Jej funkcja sprowadza się do tego, że naprawienie szkody wynikłej z niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania niepieniężnego (i tylko takiego) nastąpi poprzez zapłatę określonej sumy.

Nie możemy niestety stosować przepisów o karze umownej do zobowiązań pieniężnych – nie pozwalają na to bowiem przepisy kodeksu cywilnego.

Wzmacnia ona pozycję wierzyciela i pełni funkcję dyscyplinującą wobec dłużnika. Jej zastrzeżenie w umowie jest o tyle korzystne dla wierzyciela, że nie musi on wykazywać istnienia szkody ani jej wysokości.

Przykład

Chcemy kupić samochód. Zawieramy umowę sprzedaży. W umowie sprzedawca zobowiązuje się, że w terminie miesiąca od daty podpisana umowy sprzedaży dostarczy zamówiony przez nas konkretny samochód o wartości 20 tyś. zł. W związku z tym w umowie możemy wpisać klauzulę kary umownej, która mówi o tym, że jeżeli sprzedawca nie wywiąże się z umowy, tzn. nie dostarczy w umówionym terminie nam samochodu, to zobowiązuje się do zapłaty kary umownej w wysokości 30 tyś. zł. Taka kara dyscyplinuje go do terminowego wykonania umowy.

Wysokość szkody nie ma znaczenia

Należy zwrócić uwagę, jeśli zapiszemy w umowie karę umowną w konkretnej wysokości, np. jak w powyższym przykładzie – 30 tyś. - to jeżeli druga strona nie wykona zobowiązania niepieniężnego lub wykona je nienależycie to właśnie zastrzeżona kara umowna należy się nam w takiej wysokości. Nie ma tu znaczenia jaką szkodę ponieśliśmy, np. powyższy samochód był warty 20 tyś. - sprzedawca powinien nam wypłacić zgodnie z przepisami karę umowną 30 tyś.

Działa to także w drugą stronę, tzn. jeżeli faktycznie nasza szkoda okaże się wyższa niż wysokość kary umownej zapisana w umowie to niestety nie możemy żądać od drugiej strony zapłaty kwoty ponad wartość kary umownej (chyba że w umowie np. z powyższego przykładu umieścimy zapis „strony zgodnie postanawiają, iż w przypadku powstania po stronie Kupującego szkody przewyższającej wysokość kary umownej, Kupującemu przysługuje roszczenie wobec Sprzedawcy przenoszące jej wartość.”

«Nieprzemyślane wpisywanie kar umownych do umowy może się stać niekiedy dla nas pułapką. »

Można jednak żądać zmniejszenia kary umownej jeżeli jest ona rażąco wygórowana w porównaniu z poniesioną szkodą, np. warość zamówionego przez nas auta to 20 tyś. zł, a kara umowna w umowie wynosi 500 tyś. zł. Wówczas istnieje duże prawdopodobieństwo, że sąd nam takiego żądania nie uzna, lecz odpowiednio nam karę umowną zmniejszy.

Tylko do zobowiązań niepieniężnych

Nie możemy w umowach zastrzegać zapłaty kary umownej co do zobowiązań pieniężnych, tj. opóżnienia lub zwołki w zapłacie określonych kwot np. nie jest dopuszczalna kara umowna jeżeli sprzedajemy samochód i nasz dłużnik opóźnia się w zapłacie ceny zakupu. W takim przypadku możemy żądać, np. odsetek za opóźnienie. Jeśli zapiszemy w takim przypadku karę umowną to po prostu będzie ona nie ważna, a sprawę w sądzie na pewno przegramy.

Zobowiązania niepieniężne natomiast są to wszelkiego rodzaju świadczenia które nie są wyrażone w pieniądzu, np. dostawa towaru, wykonanie usługi, nieprowadzenie działalności konkurencyjnej.

Niedopuszczalne jest zastrzeżenie kary umownej w przypadku zobowiązania leasingobiorcy, celem zabezpieczenia zapłaty rat leasingowych – wyrok Sądu Najwyższego z 18.08.2005 r.

Ważne

Nie można żądać zapłaty kary umownej jeżeli szkoda powstała z przypadku zdarzenia losowego, a tym bardziej siły wyższej – orzekł Sąd Nawyższy w wyroku z dnia 11.01.2001 r.

Uwaga

«Kara umowna może ulec zmniejszeniu, gdy dłużnik tylko częściowo ponosi odpowiedzialność za nienależyte wykonanie zobowiązania –wkazał Sąd Nawyższy w wyroku z dnia 09.10.2003 r. »

Dobrym przykładem w tym miejscu może być opóźnienie w pracach budowlanych, powstałe na skutek tego, że inwestor po zawarciu umowy ie dotrzymał terminu przekazania placu budowy. Wykonawca powinien się wówczas bronić, że przekroczenie terminu wybudowania obiektu ie było od niego zależne, lecz winę za to ponosi także inwestor.

Jżeli zatem każda ze stron po części ponosi odpowiedzialność za taki stan, zastrzeżona na ten wypadek kara umowna powinna zostać –zgodnie z powyższym orzeczenie Sądu Najwyższego – w odpowiednim stosunku zredukowana.

Problem z konsumentami

<Jeżeli jesteśmy przedsiębiorcą i zawieramy umowę z konsumentem, w której zamierzamy wpisać karę umowną to musimy pamiętać, że nie może ona być rażąco wygórowana. »

Zbyt wysokie kary umowne zastrzegane przeciwko słabszym uczestnikom rynku jakim są konsumenci uznaje się bowiem za niedozwolone postanowienia umowne (art. 3853 pkt 17 kodeksu cywilnego) niewiążące klientów danego przedsiębiorcy. Należy zatem uważać, bo inaczej grozi nam postępowanie przed Sądem Ochrony Konkurencji i Konsumentów, który może nakładać wysokie kary finansowe za takie postępowanie.

Kara umowna została uregulowana w kodeksie cywilnym w art. 483 – 485.

Data: 2008-02-07 | Data aktualizacji: 2009-04-23 | Liczba wyświetleń: 425

Pokrewne strony

Cesja wierzytelności - podstawa prawna

Czas to pieniądz – zwłaszcza przy odzyskiwaniu zadłużenia

Czy komornik może zająć przedmiot służący do pracy?

Jak dobrze ustawić system motywacyjny aby poprawić spływ należności od klienta w Twojej firmie

Jak odzyskać długi?

Jak profesjonalnie przeprowadzić windykację?

Jak przeprowadzić rozmowę z dłużnikiem

Jak zabezpieczyć firmę w dobie kryzysu

Jak znaleźć oszustwo w sprawozdaniu finansowym firmy?

Jaki jest sens prowadzenia windykacji sądowej jeżeli wiem, że dłużnik i tak nie zapłaci?

Jakie elementy zawiera prawidłowo wydana decyzja administracyjna?

Kiedy komornik sądowy wchodzi na mój rachunek bankowy i powiadamia o tym pracodawcę?

Likwidujesz spółkę? Zobacz, jakie masz obowiązki

Na czym polega windykacja outsourcing-owa?

Prawidłowa dokumentacja sprzedaży

Skuteczna windykacja należności - informacje praktyczne dla przedsiębiorców

Skuteczne narzędzie w rękach wierzyciela

Windykacja od podszewki

Zanim zgłosisz dłużnika na czarną listę, musisz przejść przez sąd

Zapętleni w zadłużeniu

Zarządzanie ryzykiem biznesowym